Metoda Vojty – wszystko co musisz wiedzieć zanim zapiszesz dziecko na terapię.

Z tego artykułu dowiesz się – spis treści:

1. Jak to się wszystko zaczęło, czyli jak powstała Metoda Vojty
2. Metody Vojty – czym jest ta metoda rehabilitacji i jak oddziałowuje na dziecko?
3. Dla kogo przeznaczona jest metoda Vojty, jak przebiega taka terapia i jak się do niej przygotować?
4. Metoda Vojty w rehabilitacji dzieci z deficytami neurologicznymi
5. Krótkie podsumowanie

Jak to się wszystko zaczęło, czyli jak powstała Metoda Vojty

Metoda Vojty to terapia neurorozwojowa bazująca na koncepcji odruchowej lokomocji, której początki sięgają połowy XX wieku. Jej twórcą był czeski neurolog i neurolog dziecięcy prof. Václav Vojta (1917–2000) – lekarz, który przez wiele lat zajmował się leczeniem dzieci z zaburzeniami rozwoju ruchowego, zwłaszcza z mózgowym porażeniem dziecięcym.

Prof. Vojta rozpoczął prace nad terapią już w latach 50. XX wieku. Szukał sposobów leczenia dzieci z ciężkimi zaburzeniami motorycznymi. Podczas badań zauważył, że w odpowiednich pozycjach ciała, przy zastosowaniu specyficznych bodźców na określone strefy ciała, można wywołać powtarzalne reakcje ruchowe u dzieci, których samodzielnie nie były one w stanie wykonać. Te reakcje przypominały elementy naturalnego rozwoju ruchowego, obejmujące m.in. odruchowy obrót i pełzanie.

Vojta doszedł do wniosku, że te wzorce ruchowe są wrodzone i zapisane w ośrodkowym układzie nerwowym człowieka, a ich aktywacja może wspierać prawidłowy rozwój motoryczny oraz pomagać w terapii zaburzeń neurologicznych.

Rozwój metody i jej upowszechnienie

Przez lata 1950–1970 prof. Vojta dopracowywał i systematyzował swoją koncepcję, którą później nazwał zasadą odruchowej lokomocji. W tym czasie opracował szczegółowe pozycje terapeutyczne i punkty stymulacyjne (tzw. strefy wyzwalania), które są stosowane do dziś. Metoda początkowo skierowana była głównie do dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, ale z czasem została rozszerzona na diagnozę i terapię innych zaburzeń ruchowych oraz na różne grupy wiekowe.

Metoda Vojty zyskała popularność najpierw w Europie Środkowej i Zachodniej, a z czasem została przyjęta przez ośrodki rehabilitacyjne na całym świecie. Jej zasady zaczęto również szerzej publikować i uczyć fizjoterapeutów na międzynarodowych kursach i szkoleniach. Obecnie certyfikowane szkolenia z tej metody odbywają się w Niemczech, Polsce, Austrii, Włoszech, Francji, Hiszpanii, Szwajcarii, Czechach, Chorwacji, Rumunii, Norwegii, Japonii, Korei Południowej, Chile, Meksyku, Kolumbii, Tajlandii.

Metody Vojty – czym jest ta metoda rehabilitacji i jak oddziałowuje na dziecko?

To specjalistyczna forma terapii neurorozwojowej, stosowana głównie u niemowląt i małych dzieci z zaburzeniami rozwoju ruchowego. Można też z powodzeniem wykorzystywać ją u młodzieży i dorosłych. Celem jest wspomaganie prawidłowego rozwoju motorycznego oraz zapobieganie utrwalaniu nieprawidłowych wzorców ruchu.

Terapia opiera się na aktywowaniu wrodzonych, zapisanych w ośrodkowym układzie nerwowym wzorców ruchowych. Poprzez precyzyjne stymulacje określonych stref na ciele dziecka, w odpowiednich pozycjach wyjściowych, terapeuta wyzwala odruchową lokomocję, czyli automatyczne reakcje ruchowe angażujące całe ciało.

Terapia aktywuje ośrodkowy układ nerwowy, a nie działa wyłącznie na lokalne mięśnie. Według badań, podczas stymulacji obserwuje się szereg reakcji:

• Wzrost aktywności w korze ruchowej, przedruchowej i strukturach podkorowych
• Zmiany w integracji czuciowo-ruchowej
• Efekty terapii nie mają pochodzenia rdzeniowego, a odpowiada za nie centralna kontrola motoryczna
• Aktywowane są wrodzone wzorce motoryczne
• Bardzo ważna jest neuroplastyczność OUN zależna od powtarzalnej, aferentnej stymulacji proprioceptywnej

Badanie, w którym wykorzystano EEG potwierdziło, iż podczas stymulacji stref dochodzi do istotnych zmian w aktywności bioelektrycznej mózgu w obszarach: kory ruchowej, kory sensomotorycznej, sieci planowania ruchu.

Aktywacja ma charakter zorganizowany, powtarzalny i specyficzny dla wzorca stymulacji.

Reakcja mózgu nie odpowiada biernemu bodźcowi dotykowemu, lecz złożonej odpowiedzi sensomotorycznej.

Terapia metodą Vojty uruchamia sieci neuronalne odpowiedzialne za kontrolę postawy i ruchu, a nie tylko reakcje obwodowe. Krótko mówiąc terapia inicjuje centralne programy motoryczne, a efekt nie polega na zasadzie działania prostego łuku odruchowego.

Z kolei zaawansowanie badanie DTI (Diffusion Tensor Imaging) służące do trójwymiarowego mapowania dróg nerwowych i wizualizowania połączeń między obszarami mózgu ze szczególnym naciskiem na drogę korowo-rdzeniową (CST) wykazało, że terapia Vojty przyczynia się do:

• lepszej organizacji i dojrzewania włókien nerwowych – wzrost ułamkowej anizotropii (FA)
• poprawę parametrów świadczących o usprawnieniu przewodzenia impulsów nerwowych

Badanie EMG podczas stymulacji terapią wg Vojty na zdrowych ochotnikach zarejestrowało aktywność wielu grup mięśni jednocześnie, co wywołało zsynchronizowaną, globalną aktywację mięśni, obejmującą praktycznie całe ciało.

To kolejny przykład na to, że odpowiedź mięśniowa nie powstaje lokalnie, ale jest generowana przez CPG (centralny generator wzorców), o którym pisał już m.in. Prechtl (uwzględnił CPG w nauce swojej metody oceny ruchów globalnych).

Są doniesienia, że” Vojta” może być efektywną metodą wspierającą rozwój motoryczny dzieci z uszkodzeniem istoty białej, czyli leukomalacją (PVL).

Dla kogo przeznaczona jest metoda Vojty, jak przebiega taka terapia i jak się do niej przygotować?

Metoda Vojty jest szczególnie polecana niemowlętom z takimi wyzwaniami, jak:

• Opóźniony rozwój psychoruchowy,
• asymetria,
• obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe,
• wcześniactwo,
• ryzyko zaburzeń neurologicznych lub zaburzenia już istniejące
• wady postawy i trudności kontroli posturalnej

Ćwiczenia są krótkie, ale wykonywane regularnie – również w domu, pod okiem rodziców, którzy zostają dokładnie poinstruowani przez terapeutę.

Terapia jest indywidualnie dostosowana do potrzeb dziecka, jego wieku oraz stanu zdrowia.

Podczas ćwiczeń dziecko może reagować płaczem, co jest naturalną reakcją na wysiłek i nowe bodźce – nie oznacza bólu ani zagrożenia.

Terapia trwa od 45 do 60 minut.

Spodziewane efekty regularnej terapii metodą Vojty:

• wspieranie harmonijnego rozwoju ruchowego,
• poprawa kontroli postawy o koordynacji ruchowej,
• normalizacja napięcia mięśniowego,
• wspomaganie rozwoju funkcji oddechowych, ssania i połykania,
• zmniejszanie ryzyka utrwalenia nieprawidłowych wzorców ruchowych.

Przygotowanie do terapii:

Prosimy, aby dziecko było co najmniej 30 minut po posiłku. Chłopcy w wieku przedszkolnym i szkolnym powinni mieć na sobie spodenki do ćwiczeń, a dziewczynki legginsy lub spodenki + top

Metoda Vojty w rehabilitacji dzieci z deficytami neurologicznymi

Metoda Vojty od lat zajmuje ważne miejsce w neurologii dziecięcej. Jak podkreśla Heidi Orth w swojej książce poświęconej terapii neurorozwojowej, odpowiednio stosowana stymulacja odruchowej lokomocji może skutecznie aktywować wrodzone wzorce ruchowe nawet u dzieci z poważnymi zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego. Metoda nie polega na uczeniu ruchu, lecz na pobudzaniu prawidłowych połączeń nerwowych, co sprzyja harmonijnemu rozwojowi motorycznemu. Dzięki temu terapia ta jest szczególnie cenna we wczesnej interwencji neurologicznej, gdzie jej regularne stosowanie może znacząco poprawić funkcjonowanie dziecka i jego jakość życia.

Metoda Vojty może skutecznie wpływać na poprawę rozwoju motorycznego u małych dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym i w istotny sposób wspomagać nabywanie umiejętności motoryki dużej. Istnieją doniesienia o poprawie możliwości rozwojowych u dzieci starszych z MPD, co wskazuje, że terapia może skutecznie je „odblokowywać” poprzez bezpośrednie działanie na OUN. Również połączenie terapii Vojty z koncepcją NDT-Bobath u dzieci z w/w rozpoznaniem poprawia osiąganie skoków rozwojowych.

„Vojta” może wpływać pozytywnie na funkcję chodu u dzieci z deficytami neurologicznymi, szczególnie objętych hipotonią centalną i spastyką kończyn dolnych i/lub górnych.

Istnieją również doniesienia o pozytywnych efektach usprawniania dzieci z rozszczepem kręgosłupa. Publikacje wskazują, że wczesna terapia wg Vojty bardzo korzystnie wpływa na aktywację mięśni oddechowych oraz opróżnianie pęcherza, poprawę czucia powierzchownego i głębokiego.

Krótkie podsumowanie

Terapia metodą Vojty stanowi skuteczne narzędzie wspierające rozwój ruchowy zarówno u dzieci zdrowych, jak i tych z zaburzeniami neurologicznymi. Dzięki stymulacji odruchowej lokomocji metoda ta aktywizuje prawidłowe wzorce motoryczne, wspomagając kontrolę posturalną, stabilizację tułowia oraz koordynację ruchową. Badania kliniczne i obserwacje wskazują, że dzieci z opóźnieniami w rozwoju ruchowym, asymetrią postawy, hipotonią centralną czy uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, korzystają z terapii Vojty poprzez poprawę motoryki dużej, równowagi oraz parametrów chodu. Jednocześnie metoda wykazuje pozytywne efekty także u dzieci zdrowych, wspierając prawidłowy rozwój motoryczny w okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym (jeśli ilość/jakość ruchów nie jest do końca prawidłowa). Choć wiele badań dotyczy niewielkich grup pacjentów, wyniki systematycznych analiz oraz doniesień klinicznych wskazują, że terapia Vojty jest wartościowym uzupełnieniem kompleksowej opieki ruchowej dzieci, niezależnie od stanu neurologicznego.

Metoda jest uznana i stosowaną na całym świecie formą terapii, opartą na wiedzy medycznej i doświadczeniu klinicznym.

O autorze tego artykułu

mgr Paweł Woźniak – fizjoterapeuta

Paweł Woźniak jest naszym dyrektorem medycznym i od 15 lat zajmuje się fizjoterapią neurologiczną w pediatrii. W Instytucie Dzielny Mis jest już z nami ponad 10 lat. Pracuje głównie z pacjentami z mózgowym porażeniem dziecięcym, rozszczepem kręgosłupa i wadami genetycznymi. Bardzo lubi dobierać i modyfikować zaopatrzenie ortotyczne oraz inny sprzęt niezbędny w domu (wózki specjalistyczne, pionizatory itp). Paweł ceni sobie współpracę z ortotykami, lekarzami i innymi specjalistami. Ponadto pracuje z niemowlętami.

Bibliografia

1. Sanz-Mengibar JM, Menendez-Pardiñas M, Santonja-Medina F. Is the implementation of Vojta therapy associated with faster gross motor development in children with cerebral palsy?. Ideggyogy Sz. 2021 Sep 30;74(9-10):329-336
2. Gajewska E., Neukirch B. Vojta therapy for a 12 year-old child with cerebral palsy. Journal of Physical Therapy Science, 2012 Volume 24, issue 8, pages 783-785
3. Ungureanu A., Rusu L., Rusu MR Balance Rehabilitation Approach by Bobath and Vojta Methods in Cerebral Palsy: A Pilot Study. Children 2022, 9, 1481
4. Orth H. Terapia metodą Vojty. Edra Urban & Partner 2013
5. Vojta V., Peters A. Metoda Vojty. Gry mięśniowe w odruchowej lokomocji i w ontogenezie ruchu. ATUT 2006
6. Sanchez-Gonzalez HL., Sanz-Esteban I. Critical review of the evidence for Vojta Therapy: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Neurology 2024
7. Sanchez-Gonzalez HL., Diez-Villoria E. Synergy of Muscle and Cortical Activation through Vojta Reflex Locomotion Therapy in Young Healthy Adults: A Pilot Randomized Controlled Trial. Biomedicines (11) 2023.
8. Sun-Young Ha., Yun-Hee Sung. Changes of Neural Pathways after Vojta Approach in a Child with Developmental Delay. Children 2021, 8, 918
9. Gajewska E., Huber J. An attempt to explain the Vojta therapy mechanism of action using the surface polyelectromyography in healthy subjects: a pilot study. Journal of Bodywork & Movement Therapies 2017
10. Okurowska-Zawada B., Sobaniec W. Analiza rozwoju motorycznego dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową i stosowane metody rehabilitacji. Neurologia dziecięca Vol . 17/2008, nr 33
11. De-La-Barrera-Aranda E., Gonzalez-Gerez J., Saavedra-Hernandez M. Vojta Therapy in Neuromotor Development of Pediatrics Patients with Periventricular Leukomalacia: Case Series. Medicina 2021, 57, 1149.
12. Hyungwon L., TackHoon k. Effects of Vojta Therapy on Gait of Children with Spastic Diplegia. J. Phys. Ther. Sci. 25: 1605–1608, 2013

Co sądzisz o tym artykule? Zostaw komentarz.